Όταν η διδασκαλία γίνεται πηγή στρες: η ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών
.
.
Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο απαιτητικά επαγγέλματα της σύγχρονης κοινωνίας. Οι εκπαιδευτικοί δεν καλούνται μόνο να μεταδώσουν γνώσεις αλλά να διαχειριστούν σύνθετες παιδαγωγικές, κοινωνικές και συναισθηματικές καταστάσεις εντός του σχολικού πλαισίου. Στην καθημερινότητά τους αναλαμβάνουν πολλαπλούς ρόλους, πέρα από το διδακτικό τους έργο, γεγονός που μπορεί να δημιουργεί σημαντικές ψυχολογικές πιέσεις.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενη ψυχολογική επιβάρυνση στο εκπαιδευτικό προσωπικό. Εκτός από τον αυξημένο φόρτο εργασίας και τις διοικητικές απαιτήσεις, συχνά έρχονται αντιμέτωποι με συνεχείς αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα. Αν και οι αλλαγές αυτές στοχεύουν τη βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, στην πράξη παρατηρείται συχνά έλλειψη πόρων, περιορισμένη υποστήριξη και ανεπαρκής επιμόρφωση σε νέες τεχνολογίες και σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές, γεγονός που μπορεί να εντείνει το επαγγελματικό άγχος των εκπαιδευτικών.
Παράλληλα, ο μαθητικός πληθυσμός στις σχολικές τάξεις έχει γίνει πιο σύνθετος, καθώς όλο και περισσότερα παιδιά αντιμετωπίζουν μαθησιακές, αναπτυξιακές ή γνωστικές δυσκολίες, γεγονός που καθιστά τη διδασκαλία πιο απαιτητική. Την ίδια στιγμή, η ανάγκη κάλυψης εκτεταμένης διδακτέας ύλης μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα οδηγεί συχνά σε μια πιο τυποποιημένη μορφή διδασκαλίας και δυσκολία παροχής εξατομικευμένης βοήθειας. Η κατάσταση αυτή εντείνει τις επαγγελματικές πιέσεις και ενισχύει το αίσθημα επαγγελματικής ανεπάρκειας.
Επιπλέον, ένα σημαντικό μέρος της ψυχολογικής επιβάρυνσης σχετίζεται με τη διαχείριση της συμπεριφοράς των μαθητών και τη συνεργασία με τους γονείς. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με λεκτική επιθετικότητα, αμφισβήτηση του ρόλου τους ή ακόμη και φαινόμενα εκφοβισμού τόσο από μαθητές όσο και από γονείς. Ωστόσο, οι ίδιοι καλούνται να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους, να παραμένουν ήρεμοι, υποστηρικτικοί και ενθαρρυντικοί, δείχνοντας κατανόηση ακόμη και σε απαιτητικές ή συγκρουσιακές καταστάσεις, αναλαμβάνοντας συχνά ένα ιδιαίτερα απαιτητικό έργο συναισθηματικής διαχείρισης.
Η συνεχής έκθεση σε τέτοιες καταστάσεις μπορεί να φθείρει σταδιακά το αίσθημα επαγγελματικής ικανοποίησης και το κίνητρο που συνοδεύει το λειτούργημα της διδασκαλίας. Η παρατεταμένη επαγγελματική πίεση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές επιπτώσεις για την ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών. Ένα από τα συχνότερα φαινόμενα είναι η επαγγελματική εξουθένωση (burnout), η οποία χαρακτηρίζεται από συναισθηματική εξάντληση, μειωμένη διάθεση για εργασία και αίσθηση επαγγελματικής απογοήτευσης. Παράλληλα, η χρόνια πίεση συχνά συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, ψυχολογικής κόπωσης και την εμφάνιση προβλημάτων τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία.
Οι συνέπειες αυτών των συνθηκών έχουν έναν αόρατο αντίκτυπο στην ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών και δυστυχώς, δεν επηρεάζουν μόνο τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, αλλά επεκτείνονται και στη λειτουργία ολόκληρης της σχολικής κοινότητας. Όταν οι εκπαιδευτικοί βιώνουν έντονη επαγγελματική πίεση και μειωμένη επαγγελματική ικανοποίηση, ενδέχεται να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν με τον ίδιο βαθμό αποτελεσματικότητας στις απαιτήσεις της μαθησιακής διαδικασίας.
Ως εκ τούτου, η ουσιαστική υποστήριξη των εκπαιδευτικών και η δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού εργασιακού περιβάλλοντος αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διασφάλιση μιας ποιοτικής εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών, διοίκησης και οικογένειας, καθώς και η παροχή επαρκών πόρων και επιμόρφωσης μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη βελτίωση της επαγγελματικής τους ευημερίας. Η φροντίδα της ψυχικής υγείας των εκπαιδευτικών δεν αποτελεί μόνο προσωπική ανάγκη των ίδιων, αλλά και μια ουσιαστική επένδυση στην ποιότητα της εκπαίδευσης και στο μέλλον των παιδιών.
.
Μπόλοση Δέσποινα, Ασκούμενη Ψυχολόγος
“IASIS | At Work”
.
Bιβλιογραφικές Aναφορές
- Collie, R. J., Shapka, J. D., & Perry, N. E. (2012). School climate and social-emotional learning: Predicting teacher stress, job satisfaction, and teaching efficacy. Journal of Educational Psychology, 104(4), 1189–1204. doi:10.1037/a0029356
- Hargreaves, A. (1998).The emotional practice of teaching. Teaching and Teacher Education, 14(8), 835–854. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(98)00025-0
- Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79(1), 491–525. https://doi.org/10.3102/0034654308325693
- Kyriacou, C. (2001). Teacher stress: Directions for future research. Educational Review, 53(1), 27–35. https://doi.org/10.1080/00131910120033628
- Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout. In G. Fink (Ed.), Stress: Concepts, cognition, emotion, and behavior (pp. 351–357). Elsevier Academic Press. 10.1016/B978-0-12-800951-2.00044-3
- Montgomery, C., & Rupp, A. A. (2005). A meta-analysis for exploring the diverse causes and effects of stress in teachers. Canadian Journal of Education, 28(3), 458–486. https://doi.org/10.2307/4126479
- Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2017). Motivated for teaching? Associations with school goal structure, teacher self-efficacy, job satisfaction and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 67, 152–160. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.06.006
.