Το Αόρατο Φορτίο της Εργαζόμενης Γυναίκας: Πολλαπλοί Ρόλοι και Ψυχική Υγεία
.
.
Όταν ακούμε τη λέξη «γυναίκα», συχνά σκεφτόμαστε πολλούς διαφορετικούς ρόλους: μητέρα, σύντροφο, κόρη, φροντίστρια, εργαζόμενη. Στη σύγχρονη κοινωνία, οι γυναίκες καλούνται να ανταποκριθούν ταυτόχρονα σε πολλαπλές απαιτήσεις της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Πίσω από αυτή την καθημερινότητα κρύβεται συχνά ένα «αόρατο» φορτίο ευθυνών, το οποίο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική ευεξία.
Σκέψεις που σχετίζονται με την οργάνωση της καθημερινότητας, όπως «Τι να μαγειρέψω αύριο;», «Έκλεισα ραντεβού στο παιδίατρο;», ενδέχεται εκ πρώτης όψεως να φαίνονται απλές ή ασήμαντες. Στην πραγματικότητα, όμως, αντανακλούν ένα συνεχές νοητικό έργο οργάνωσης και προγραμματισμού. Οι σκέψεις αυτές συνδέονται με κοινωνικές προσδοκίες που αποδίδονται στους έμφυλους ρόλους και σύμφωνα με τις οποίες οι γυναίκες τείνουν να αναλαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό τη φροντίδα και την οργάνωση της οικογενειακής ζωής. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο αυτού του φορτίου είναι ότι συχνά παραμένει αόρατο, καθώς δεν αναγνωρίζεται ως μορφή εργασίας, παρότι πραγματοποιείται παράλληλα με πολλές άλλες καθημερινές δραστηριότητες.
Ταυτόχρονα, η επαγγελματική ζωή αποτελεί έναν εξίσου σημαντικό τομέα για πολλές γυναίκες, οι οποίες επιδιώκουν επαγγελματική εξέλιξη, εργασιακή ικανοποίηση και οικονομική ανεξαρτησία. Συχνά, ωστόσο, οι ικανότητές τους υποτιμώνται και η επαγγελματική τους επάρκεια αμφισβητείται. Οι αυξημένες εργασιακές απαιτήσεις και ο περιορισμένος χρόνος μπορούν να οδηγήσουν σε ψυχική κόπωση, εξάντληση και κυνισμό απέναντι στην εργασία. Παρότι διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα και ικανότητες, συχνά αντιμετωπίζονται μέσα από στερεοτυπικές αντιλήψεις που συνδέονται με τον οικογενειακό τους ρόλο. Με τον τρόπο αυτό, οι επαγγελματικές απαιτήσεις προστίθενται στο ήδη αυξημένο φορτίο ευθυνών, καθιστώντας ακόμη πιο απαιτητική τη διαχείριση των διαφορετικών ρόλων που καλούνται να αναλάβουν.
Οι πολλαπλοί ρόλοι λοιπόν, μπορούν να δημιουργήσουν στις γυναίκες αισθήματα ανασφάλειας και ενοχής σχετικά με την επάρκειά τους στην ανταπόκριση των διαφορετικών απαιτήσεων, φέρνοντας τες αντιμέτωπες με τον ίδιο τους τον εαυτό. Η σύγκρουση εργασίας–οικογένειας προκύπτει όταν οι απαιτήσεις της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής διεκδικούν τον ίδιο χρόνο και την ίδια ενέργεια. Ως εκ τούτου, πολλές γυναίκες αμφισβητούν τις ικανότητες και δυνατότητες τους και γίνονται ένας αδίστακτός κριτής της μη εκπληρωμένης τελειότητας. Έρευνες δείχνουν ότι η σύγκρουση μπορεί να συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή και περισσότερες εντάσεις μέσα στην οικογένεια. Η παρατεταμένη αυτή πίεση, μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάντληση, επαγγελματική εξουθένωση και ενίσχυση του άγχους, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε χρόνιο στρες ή άλλες ψυχοσωματικές επιβαρύνσεις. Αντίθετα, όταν επιτυγχάνεται ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, ενισχύεται η ψυχική ευεξία και η αρμονία της καθημερινής ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτικές που προωθούν τη συμφιλίωση εργασίας και οικογένειας θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για την ενίσχυση της ισότητας των φύλων και την υποστήριξη των εργαζόμενων γονέων, και κυρίως των γυναικών. Η εφαρμογή μέτρων, όπως η γονική άδεια, η ευέλικτη οργάνωση του χρόνου εργασίας, η ενίσχυση της αυτονομίας, η ύπαρξη δίκαιων απολαβών και ίσων ευκαιριών επαγγελματικής ανέλιξης συμβάλλουν στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού εργασιακού περιβάλλοντος και στη μείωση της σύγκρουσης εργασίας- οικογένειας. Επιπλέον, σε οικογενειακό επίπεδο, η ισότιμη κατανομή των οικογενειακών ευθυνών, η ανοιχτή επικοινωνία μέσα στην οικογένεια και η θέσπιση ρεαλιστικών προσδοκιών μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της ψυχικής επιβάρυνσης. Τέλος, η φροντίδα του εαυτού, η αναζήτηση κοινωνικής υποστήριξης και η αποτελεσματική οργάνωση της καθημερινότητας μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά απέναντι στο χρόνιο άγχος και την ψυχική εξάντληση.
Και ίσως τελικά το ζητούμενο να μην είναι η προσπάθεια να ανταποκριθεί κανείς με τελειότητα σε όλους τους ρόλους, αλλά η αναγνώριση του «αόρατου» βάρους που συχνά τους συνοδεύει.
.
Μπόλοση Δέσποινα, Ασκούμενη Ψυχολόγος
“IASIS | At Work”
.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
- Allen, T. D., Herst, D. E., Bruck, C. S., & Sutton, M. (2000).Consequences associated with work-to-family conflict: A review and agenda for future research. Journal of Occupational Health Psychology, 5(2), 278–308.https://doi.org/10.1037/1076-8998.5.2.278
- Barigozzi, F., Birolia, P., Monfardinia, C., Montinaria, N., Pisanellia, E., &Vitellozzi, S. (2025). Beyond time: Unveiling the invisible burden of mental load. arXiv.10.2139/ssrn.5262808
- Daminger, A. (2019).The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609–633. https://doi.org/10.1177/0003122419859007
- Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985).Sources of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76–88.10.5465/AMR.1985.4277352
- Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behavior, 2(2), 99–113.
- Reich-Stiebert, N., Froehlich, L., & Voltmer, J. (2023).Gendered mental labor: A systematic literature review on the cognitive dimension of unpaid work within the household and childcare. Sex Roles, 88, 475–494. 10.1007/s11199-023-01362-0
- Sinha, S. (2017). Multiple roles of working women and psychological well-being. Industrial Psychiatry Journal, 26(2), 171–177.10.4103/ipj.ipj_70_16
- Zhou, S., Da, S., Guo, H., & Zhang, X. (2018).Work–family conflict and mental health among female employees. Frontiers in Psychology, 9, 544.10.3389/fpsyg.2018.00544
.