Στα σύνορα παραγωγικότητας – άγχους: Πώς να τα διαχωρίσω στη δουλειά;

.

.

Είναι γνωστό πως η κατεστημένη ροή εργασίας διαρκώς μεταβάλλεται· η ισορροπία ανάμεσα σε ό,τι θεωρείται “παραγωγικότητα” και ό,τι “άγχος” είναι ζήτημα που αποτελεί δυσχέρεια για τους οργανισμούς. Πώς να διαχωρίσω ποιες φορές δουλεύω σωστά και καλά και πότε το στρες και η πίεση λαμβάνουν τον κυρίαρχο ρόλο; Αρθρογραφώ αυτό το κείμενο, ώστε να προσεγγίσω το θέμα όσο γίνεται πιο επιστημονικά.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη, μεγάλη διαπολιτισμική έρευνα, τα υψηλότερα επίπεδα άγχους συσχετίζονταν αρνητικά με την παραγωγικότητα. Στη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν τα σταθμισμένα ψυχομετρικά εργαλεία HWQ (Health & Work Questionnaire) και το PSS (Perceived Stress Scale). Επομένως, το υπερβολικό στρες “γονατίζει” την απόδοση. Επίσης, μια μετα-ανάλυση 38 σχετικών ερευνών, κατέδειξε πως, οι ψυχικές παθήσεις – όπως είναι το χρόνιο άγχος και η κατάθλιψη – συνδέονται με μειωμένη ατομική παραγωγικότητα, λόγω απουσιών από την εργασία (absenteeism) και λόγω παρουσιών με χαμηλές επιδόσεις (presenteeism).

Η ψυχολογία της εργασίας τονίζει πως το στρες επηρεάζει την ψυχική κατάσταση και αυτή με τη σειρά της επισκιάζει τις γνωστικές, παραγωγικές και δημιουργικές ικανότητες του ατόμου. Ποσοτικά στοιχεία επιβεβαιώνουν πως οι επιχειρήσεις χάνουν δισεκατομμύρια κάθε χρόνο, λόγω εργασιακού άγχους .

Τα δεδομένα, ωστόσο, τα προσεγγίζουμε πολύπλευρα· το κάθε άγχος δεν είναι απαραίτητα κάτι που πρέπει να φοβόμαστε… Το στρες, αποτελεί απάντηση του οργανισμού σε διάφορες στάθμες πίεσης. Το “καλό” άγχος ονομάζεται “eustress”, σύμφωνα με τη θεωρία των Yerkes – Dodson, που προκύπτει από μέτρια ένταση απαιτήσεων στη δουλειά, αυξάνοντας την παραγωγικότητα, ενώ αν ξεπεράσει το όριο και μετουσιωθεί σε “distress” – δηλαδή δυσπροσαρμοστικό άγχος – η αποδοτικότητα αμβλύνεται δραματικά. Έτσι, ο υπέρογκος φόρτος, η έλλειψη επιβεβαίωσης και η αναντιστοιχία προσπάθειας – αμοιβής (effort – reward imbalance), δυσχαιρένουν την κατάσταση, ενώ το όριο ανάμεσα στην υγιή πρόκληση και στην υπερφόρτωση καθίσταται δυσδιάκριτο. Πώς όμως, πρακτικά, διαχωρίζω το ευνοϊκό από το παθολογικό άγχος;

Ο καλύτερος σύμβουλος ευεξίας είναι η σωματική μας εμπειρία· αν η εργασία σου συνοδεύεται από κόπωση, πονοκέφαλο, διαταραχές του ύπνου και μυϊκή ένταση, είναι πιθανό ότι αυτά τα σημάδια δεν είναι μόνο “μέρος της δουλειάς”, αλλά και δείκτες ψυχοσωματικής δυσφορίας. Οπότε, είναι πιθανότερο, τελικά να μην είσαι παραγωγικός, με τόσο υπερφορτωμένο εγκέφαλο. Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, ενδέχεται να αναρωτιέσαι: “Και τώρα τι κάνω;”

Υπάρχουν κάποιες τεχνικές που μπορείς να εφαρμόσεις ανεξαρτήτου φύσης της δουλειάς και αναφέρονται εδώ. Πρώτον, οργάνωσε τη μέρα σου με βάση τις προτεραιότητές σου. Φρόντισε ανασχεδιασμό ωραρίου και διαλειμμάτων, αλλά και την διαχείριση του ύπνου και της ενέργειάς σου, ιδίως στις δύσκολες μέρες. Τέλος, αναζήτησε πληροφορίες για τον κλάδο της θετικής ψυχολογίας, η οποία δεν αφορά επιφανειακή ανάπτυξη της χαράς, αλλά αποτελεί μια επιστήμη που μας επιτρέπει να νιώσουμε και να αποδεχτούμε τα συναισθήματά μας, αυξάνοντας την ανθεκτικότητα, η οποία στη διεθνή έρευνα συνδέεται με βελτιωμένη αποτελεσματικότητα σε δύσκολα εργασιακά περιβάλλοντα.

Συμπερασματικά, η γραμμή που διαχωρίζει την παραγωγικότητα από το άγχος είναι δυναμική και όχι απόλυτη. Η επιστήμη δεν καταδικάζει τα συναισθήματα του άγχους και μάλιστα αυτό μπορεί να αποτελέσει και κινητήριο δύναμη, πέρα από δυσκολία. Καθώς, όμως, πορευόμαστε καθημερινά ανάμεσα σε προκλήσεις, ας αναπτύξουμε το κατάλληλο επίπεδο έντασης, όπου η απόδοση να είναι βιώσιμη, η ψυχική υγεία να μη λεηλατείται και η ευημερία να μη θυσιάζεται στον βωμό του άγχους και της επαγγελματικής ανέλιξης.

.

Φίλιππος Σμυρλής

Ψυχολόγος – Εθελοντής Iasis at work

.

Βιβλιογραφία

  1. Awada, M. (2024). Stress appraisal in the workplace and its associations with productivity: Revisiting the Yerkes–Dodson law. PLOS ONE, 19(3), e0296468. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0296468
  2. Bhui, K., Dinos, S., and Stansfeld, S. (2016). Perceptions of work stress causes and effective interventions in employees working in public sectors. International Journal of Environmental Research and Public Health, 13(1), 130. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5353523/
  3. Bui, T. (2021). Workplace stress and productivity: A cross-sectional study. Journal of Occupational Health, 63(4), 225–233. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7889069/
  4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2024). About Stress at Work. https://www.cdc.gov/niosh/stress/about/index.html
  5. Chen, B., Li, Q., and Wang, C. (2022). Work stress, mental health, and employee performance: A mediating model. Frontiers in Psychology, 13, https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2022.1006580/full
  6. de Oliveira, C. (2022). The role of mental health on workplace productivity: A systematic review and meta-analysis. BMC Public Health, 22(1), 1540. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9663290/
  7. Lee, M. J., and Park, S. (2024). Research for association and correlation between stress at work and depression among professionals. Frontiers in Public Health, 12, https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpubh.2024.1439542/full
  8. Seligman, M. E. P. (2018). The hope circuit: A psychologist’s journey from helplessness to optimism. PublicAffairs.
  9. Shatté, A. Adam MD, Smith, B., and Lynch, W. (2017). The Positive Effect of Resilience on Stress and Business Outcomes in Difficult Work Environments. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 59(2):135-140. Doi: 10.1097/JOM.0000000000000914
  10. Wu, A., and Chen, M. (2021). Organizational best practices supporting mental health in the workplace. Journal of Occupational Health Psychology, 26(6), 561–574. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8631150/
  11. Zhu, H. Y. (2024). Understanding the effects of stress on the P300 response in the human brain. PLOS ONE, 19(2) https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0301052

.