Reverse Mobbing: Οι αθέατες μορφές βίας στο σχολικό περιβάλλον
.
.
Μία ακόμη εργασιακή εβδομάδα κύλησε. Το σχολικό κουδούνι χτυπά καθημερινά και οι εκπαιδευτικοί επιστρέφουν στις σχολικές αίθουσες και στη γνώριμη ροή της καθημερινότητας. Λίγες μέρες πριν, η 6η Μαρτίου, Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας, μας υπενθύμισε το σκληρό φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Έπειτα, η 8η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, ανέδειξε τους αγώνες που οι γυναίκες καθημερινά δίνουν μέσα στους πολλαπλούς κοινωνικούς και επαγγελματικούς ρόλους τους. Κι όμως, όσο αυτές οι μέρες λειτουργούν ως συμβολικές υπενθυμίσεις, τόσο η ίδια η πραγματικότητα, συνεχίζει να εξελίσσεται αθόρυβα και σκληρα.
Αυτή την εβδομάδα, σε ένα σχολείο της Θεσσαλονίκης, το κουδούνι ήχησε διαφορετικά. Μία καθηγήτρια δεν επέστρεψε κανονικά στη δουλειά της. Έφυγε νωρίς, και ανέδειξε μέσα από την απώλειά της ζητήματα κρυμμένα πίσω από σχολικές αίθουσες και περιβάλλοντα εργασίας,
Στον κλάδο της Οργανωσιακής Ψυχολογίας, ο όρος “mobbing” περιγράφει την ηθική παρενόχληση στο χώρο εργασίας: μια συστηματική μορφή ψυχολογικής πίεσης, απαξίωσης ή κοινωνικής απομόνωσης που ασκείται προς έναν εργαζόμενο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, αναδεικνύεται ένα λιγότερο συζητημένο αλλά εξίσου σοβαρό φαινόμενο: το “reverse mobbing”.
Στην εκπαίδευση, το “reverse mobbing” εμφανίζεται όταν ο εκπαιδευτικός στοχοποιείται από τους αποδέκτες της εκπαιδευτικής διαδικασίας, στην προκειμένη τους μαθητές, συχνά με την ανοχή ή ακόμη και την έμμεση ενίσχυση του ευρύτερου συστήματος (διοίκηση, οικογένεια, σχολικό περιβάλλον). Οι συμπεριφορές αυτές περιλαμβάνουν ποικίλες μορφές: όπως η λεκτική απαξίωση και οι προσβολές, οι επιθετικές και προκλητικές συμπεριφορές εντός της τάξης, η δημόσια έκθεση, η συστηματική αμφισβήτηση του ρόλου και της εκπαιδευτικής ιδιότητας του εκπαιδευτικού, ακόμη και η απομόνωση στο σχολικό περιβάλλον. Όλες αυτές οι συμπεριφορές οδηγούν στην συστηματική αποδόμηση της επαγγελματικής ταυτότητας του εκπαιδευτικού.
Όταν το mobbing παραμένει αόρατο, η ψυχική φθορά διογκώνεται. Οι εργαζόμενοι που βιώνουν παρατεταμένα ηθική παρενόχληση συχνά εμφανίζουν ψυχική εξάντληση, η οποία μπορεί να οδηγήσει στο σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout). Παράλληλα, εκδηλώνουν έντονο άγχος και διαταραχές ύπνου,αισθήματα απομόνωσης, ψυχοσωματικά συμπτώματα, μειωμένη αίσθηση ασφάλειας στο χώρο εργασίας και χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες, το εργασιακό στρες παύει να είναι απλώς ψυχολογικό και μπορεί να μετατραπεί σε βιολογική απειλή, επηρεάζοντας άμεσα τη σωματική υγεία. Όταν οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι δεν υπάρχει ένα δίκτυο προστασίας, ότι οι καταγγελίες δεν ακούγονται ή ότι η ευθύνη μετατοπίζεται στο ίδιο το θύμα, τότε η αίσθηση αβοηθησίας γίνεται δυσβάσταχτη.
.
Η τραγική απώλεια μίας νέας εκπαιδευτικου, αναδεικνύει κάτι που η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει εδώ και χρόνια,ότι η ψυχική υγεία στο σχολικό περιβάλλον οφείλει να είναι ολιστική:
για τους μαθητές, με έγκαιρες, προληπτικές ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, για τους γονείς, ώστε να λειτουργήσουν ως σύμμαχοι των παιδιών τους,
για τους εκπαιδευτικούς που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και χρειάζονται στήριξη και ενδυνάμωση,
για τις κοινότητες και τα εργασιακά συστήματα, όπου όπου η η παρενόχληση δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή, ούτε να αποσιωπείται.
.
Η κυρία Σοφία δεν βρίσκεται πια στην τάξη για να διδάξει Αγγλικά.
Η απώλειά της, όμως, μας υπενθυμίζει κάτι βαθύτερο: την ανάγκη για σχέσεις, ασφάλεια, σεβασμό και ανθρώπινη αξιοπρέπεια, στο σχολικό περιβάλλον και σε κάθε περιβάλλον.
.
Χρυσοστομίδου Αγγελική,
Ψυχολόγος/Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Υποστήριξης Εργαζομένων “IASIS | At Work”
.
Βιβλιογραφικές Αναφορές:
- Arslantaş, H. İ., İnandi, Y., & Ataş, E. (2021). The relationship between mobbing and psychological resilience among teachers. International Journal of Educational Administration and Policy Studies, 13(1), 1–10.
- Tutar, H., & Akbolat, M. (2021). Reverse mobbing acts subjected by school principals.
- Educational Policy Analysis and Strategic Research, 16(2), 264–283.
.