Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Η ψυχική ανθεκτικότητα στην εφηβεία
.
.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, αποτελεί κάθε χρόνο μια αφορμή να συζητήσουμε για την ψυχική υγεία και τη σημασία της φροντίδας της στην καθημερινότητά μας. Στρέφοντας το βλέμμα στην εφηβεία, μια περίοδο διαρκών και έντονων αλλαγών, αναζητήσεων και προκλήσεων, αναδεικνύεται η εξής πρόκληση: πώς μπορούμε, ως οικογένεια, σχολείο και κοινότητα, να ακούμε τις ανάγκες των εφήβων και να δημιουργούμε τις συνθήκες που τους βοηθούν να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες;
.
Στο πλαίσιο αυτό, οι στεγαστικές μονάδες Connect Inn και Connect Support της ΙΑΣΙΣ ΑΜΚΕ σε συνδιοργάνωση με τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πέλλας και τον Δήμο Πέλλας, πραγματοποίησαν στις 09 Οκτωβρίου 2026 την ημερίδα «Έφηβοι και ψυχική ανθεκτικότητα: ακούμε, κατανοούμε, στηρίζουμε». Με τη συμμετοχή σχολείων του νομού Πέλλας και ομιλητές εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχικής υγείας, η ημερίδα αποτέλεσε ευκαιρία ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και διαλόγου γύρω από την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των εφήβων.
.
Η ψυχική ανθεκτικότητα αναφέρεται στη δυναμική διαδικασία προσαρμογής απέναντι σε αντιξοότητες και αναπόφευκτες δυσκολίες της ζωής. Ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι κάποιος παραμένει ανεπηρέαστος από αυτές τις δυσκολίες ή ότι χρειάζεται να αντιμετωπίζει τα πάντα μόνος του. Η ψυχική ανθεκτικότητα διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση των προσωπικών δυνατοτήτων του ατόμου και του υποστηρικτικού περιβάλλοντος και των σχέσεών του. Στην εφηβεία, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας συνδέεται τόσο με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, όπως η διαχείριση των συναισθημάτων και η επίλυση προβλημάτων, όσο και με την ύπαρξη υποστηρικτικών σχέσεων. Η οικογένεια, το σχολείο, οι συνομήλικοι και η κοινότητα μπορούν να προσφέρουν ουσιαστικά στηρίγματα στην προσπάθεια των εφήβων να ανταποκριθούν στις δυσκολίες (Llistosella et al., 2023).
.
Η σταθερή παρουσία ενηλίκων που ενδιαφέρονται και είναι διαθέσιμοι μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στήριγμα για τους εφήβους. Το «ακούμε, κατανοούμε, στηρίζουμε» αποκτά ουσία όταν μεταφράζεται σε καθημερινές στάσεις που ενισχύουν την εμπιστοσύνη και τη σύνδεση.
.
Ακούμε σημαίνει ότι δίνουμε χρόνο και χώρο στους εφήβους να μιλήσουν, χωρίς διακοπές, βιαστικές συμβουλές ή επικριτικά σχόλια. Δείχνουμε ενδιαφέρον και περιέργεια για όσα τους απασχολούν, ακόμη κι αν σε εμάς φαίνονται μικρά. Σεβόμαστε, επίσης, τις στιγμές που δεν είναι έτοιμοι να μοιραστούν κάτι, διατηρώντας ανοιχτή την πρόσκληση για επικοινωνία. Η ποιοτική επικοινωνία μεταξύ γονέων και εφήβων συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία των εφήβων (Zapf et al., 2024).
.
Κατανοούμε σημαίνει ότι προσπαθούμε να προσεγγίσουμε την εμπειρία των εφήβων από τη δική τους οπτική. Λαμβάνουμε υπόψη τις πιέσεις του σχολείου, τις σχέσεις με συνομηλίκους και την ανάγκη τους για αποδοχή και αυτονομία. Αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά τους, ακόμη κι όταν διαφωνούμε με τη συμπεριφορά τους, και αποφεύγουμε χαρακτηρισμούς που περιορίζουν τον έφηβο σε μία αντίδραση ή δυσκολία. Η αναγνώριση και αποδοχή της συναισθηματικής εμπειρίας των εφήβων από τους γονείς συνδέεται με λιγότερες δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους (Shenk & Fruzzetti, 2014).
.
Στηρίζουμε σημαίνει ότι προσφέρουμε σταθερότητα, σαφή όρια και χώρο για πρωτοβουλίες. Η προσέγγιση του Haim Omer αναδεικνύει μια γονεϊκή παρουσία που λειτουργεί ως «ήρεμη δύναμη»: οι γονείς παραμένουν διαθέσιμοι, διατηρούν τον αυτοέλεγχό τους και αποφεύγουν την κλιμάκωση των συγκρούσεων, συνδυάζοντας τη φροντίδα με τη σταθερότητα στα όρια (Omer et al., 2013). Αυτή η στάση αφήνει χώρο για ουσιαστική επικοινωνία, ακόμη και όταν υπάρχει διαφωνία. Αναγνωρίζουμε τις δυνατότητες των εφήβων, αναζητούμε μαζί τους τρόπους αντιμετώπισης των δυσκολιών και ενθαρρύνουμε την αναζήτηση βοήθειας όταν χρειάζεται.
.
Η ημερίδα αποτέλεσε μια ευκαιρία διαλόγου και προβληματισμού γύρω από τη συμβολή στην προαγωγή της ψυχικής υγείας των εφήβων. Οι ίδιοι οι έφηβοι συμμετέχουν ενεργά σε αυτή τη διαδικασία, αναπτύσσοντας δεξιότητες αναγνώρισης των αναγκών τους, αυτοφροντίδας και αναζήτησης υποστήριξης. Η συνέχεια της προσπάθειας αποτυπώνεται στις καθημερινές μας σχέσεις: στην προσεκτική ακρόαση, στην ανταπόκριση στις δυσκολίες και στη σταθερή διαθεσιμότητά μας, ακόμη και όταν υπάρχουν διαφωνίες. Πέρα από την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας συνιστά διαρκή, κοινή ευθύνη της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας, ώστε κάθε έφηβος να έχει τη δυνατότητα να εκφράζεται, να εξελίσσεται και να λαμβάνει την υποστήριξη που χρειάζεται.
.
Diamond, G., Russon, J., & Levy, S. (2016). Attachment-based family therapy: A review of the empirical support. Family Process, 55(3), 595–610. https://doi.org/10.1111/famp.12241 onlinelibrary.wiley.com
Llistosella, M., Goni-Fuste, B., Martín-Delgado, L., Miranda-Mendizabal, A., Franch Martinez, B., Pérez-Ventana, C., & Castellvi, P. (2023). Effectiveness of resilience-based interventions in schools for adolescents: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 14, Article 1211113. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1211113 pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Omer, H., Steinmetz, S. G., Carthy, T., & von Schlippe, A. (2013). The anchoring function: Parental authority and the parent-child bond. Family Process, 52(2), 193–206. https://doi.org/10.1111/famp.12019 pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Zapf, H., Boettcher, J., Haukeland, Y., Orm, S., Coslar, S., & Fjermestad, K. (2024). A systematic review of the association between parent-child communication and adolescent mental health. JCPP Advances, 4(2), Article e12205. https://doi.org/10.1002/jcv2.12205
.