Ο ΦΑΥΛΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΣΚΕΨΕΩΝ
.
.
Υπάρχει κάτι που μας ενώνει βαθύτερα όλους τους ανθρώπους, η σκέψη. Ανεξάρτητα από το πού γεννηθήκαμε, τι πιστεύουμε, ποιά γλώσσα μιλάμε ή ποιά θέση κατέχουμε μέσα στον κόσμο, όλοι κατοικούμε τον ίδιο παράξενο τόπο: τον ανθρώπινο νου.
Η σκέψη είναι το εργαλείο με το οποίο θυμόμαστε, ερμηνεύουμε, επιθυμούμε, φοβόμαστε και προσπαθούμε να κατανοήσουμε την πραγματικότητα. Χάρη σε αυτήν δημιουργήσαμε
επιστήμες, τέχνες, πόλεις και πολιτισμούς. Μας επέτρεψε να κοιτάξουμε πέρα από το παρόν και να φανταστούμε αυτό που δεν υπάρχει ακόμη.
Κι όμως, η ίδια δύναμη που μας βοηθά να κατανοήσουμε τον κόσμο μπορεί κάποτε να γίνει ο λαβύρινθός μας.
.
Όταν η σκέψη γίνεται κύκλος
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος προσπαθεί διαρκώς να προβλέψει. Χρησιμοποιεί τις αναμνήσεις, τις εμπειρίες και όσα έχει μάθει για να ερμηνεύσει το παρόν και να προετοιμαστεί για το μέλλον. Όταν υπάρχει ένα πραγματικό πρόβλημα, αυτή η λειτουργία είναι πολύτιμη.
Αναλύουμε, συγκρίνουμε, αποφασίζουμε και πράττουμε.
Τι συμβαίνει όμως όταν δεν υπάρχει πλέον κάτι συγκεκριμένο που μπορεί να λυθεί;
Θυμάμαι κάτι που είπα χθες. Αναρωτιέμαι αν το είπα λάθος. Φαντάζομαι τι μπορεί να
σκέφτηκε ο άλλος. Θυμώνω με τον εαυτό μου. Σκέφτομαι τι θα έπρεπε να είχα απαντήσει. Φαντάζομαι μια διαφορετική εκδοχή της συζήτησης.
Και επιστρέφω στην αρχή.
Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος που μπορεί να διαρκέσει λίγα λεπτά, ώρες ή, με τον καιρό, να γίνει ένας σταθερός τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας. Στην
ψυχολογία, αυτή η επαναλαμβανόμενη εστίαση σε αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα περιγράφεται συχνά ως μηρυκασμός, ή rumination.
Δεν είναι απλώς ότι «σκεφτόμαστε πολύ». Είναι ότι η ίδια σκέψη μεταμφιέζεται σε διαφορετικές ερωτήσεις, δημιουργώντας την αίσθηση ότι πλησιάζουμε σε μια λύση.
«Αν το σκεφτώ λίγο ακόμη, ίσως καταλάβω.» Και μετά:
«Μήπως μου ξέφυγε κάτι;»
Και η αναζήτηση συνεχίζεται.
.
Ένας νους που ταξιδεύει
Ίσως το πιο παράξενο χαρακτηριστικό αυτού του κύκλου είναι ότι ο νους μπορεί να κινείται ασταμάτητα χωρίς να πηγαίνει πουθενά.
Μπορεί να είμαστε καθισμένοι σε ένα δωμάτιο και, την ίδια στιγμή, να βρισκόμαστε σε μια συζήτηση που έγινε χθες. Να ακούμε ξανά μια φράση, να αλλάζουμε νοερά μια απάντηση, να φανταζόμαστε το βλέμμα του άλλου.
Ή μπορεί να βρισκόμαστε στο σήμερα και να ζούμε ήδη μέσα σε ένα αύριο που δεν έχει συμβεί.
«Κι αν αποτύχω;»
«Κι αν συμβεί κάτι κακό;»
«Κι αν δεν τα καταφέρω;»
Ο νους ταξιδεύει ανάμεσα σε δύο χρόνους: στο παρελθόν, όπου αναζητά τι θα μπορούσε να είχε γίνει διαφορετικά, και στο μέλλον, όπου προσπαθεί να προβλέψει τι μπορεί να συμβεί.
Και κάπου ανάμεσα σε αυτούς τους δύο χρόνους, το παρόν μένει σχεδόν ακατοίκητο. Το σώμα βρίσκεται εδώ.
Η ζωή όμως συμβαίνει αλλού.
.
Τα φίλτρα με τα οποία βλέπουμε
Δεν σκεφτόμαστε σε κενό. Οι σκέψεις μας έχουν ιστορία. Διαμορφώνονται από την οικογένεια, την κοινωνία, τις εμπειρίες, τις πεποιθήσεις, τους φόβους και τις αξίες μας.
Έτσι, δεν βλέπουμε απλώς τον κόσμο. Τον βλέπουμε μέσα από φίλτρα.
Κάποιος μπορεί να κοιτάζει το ίδιο γεγονός και να βλέπει ευκαιρία. Κάποιος άλλος να βλέπει απειλή. Ένας τρίτος να βλέπει αδικία. Ο καθένας αντιλαμβάνεται την
πραγματικότητα μέσα από ένα διαφορετικό σύστημα ερμηνείας. Το δύσκολο είναι ότι
πολλές φορές ξεχνάμε πως υπάρχει το φίλτρο. Νομίζουμε ότι βλέπουμε την πραγματικότητα όπως είναι, ενώ στην πραγματικότητα βλέπουμε και τον τρόπο με τον οποίο έχουμε μάθει να την ερμηνεύουμε.
Ίσως, λοιπόν, η ελευθερία της σκέψης να μην αρχίζει όταν αποκτούμε περισσότερες
πεποιθήσεις, αλλά όταν μπορούμε να παρατηρήσουμε τις πεποιθήσεις που ήδη έχουμε.
.
Η εσωτερική αταξία
Μπορούμε να οργανώσουμε τον εξωτερικό κόσμο. Να δημιουργήσουμε νόμους, κανόνες, θεσμούς και συστήματα. Μπορούμε να βάλουμε τάξη στις πόλεις και στις κοινωνίες μας.
Αλλά τι γίνεται με τον εσωτερικό κόσμο;
Μέσα μας μπορεί να συνυπάρχουν φόβος, επιθυμία, θυμός, ανασφάλεια και ανάγκη για
έλεγχο. Και όσο κι αν προσπαθούμε να τα καλύψουμε με λογικές εξηγήσεις, συνεχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τη ζωή.
Γι’ αυτό η κατανόηση της σκέψης δεν είναι απλώς ένα προσωπικό ζήτημα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας, με τους άλλους και με τον κόσμο.
.
Είμαι εγώ οι σκέψεις μου ή είμαι εκείνος που τις παρατηρεί;
Δεν χρειάζεται να απαντήσουμε αμέσως. Αρκεί να μείνουμε λίγο με το ερώτημα. Ένας μικρός χώρος ανάμεσα στη μία σκέψη και στην επόμενη. Εκεί όπου δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε, να προβλέψουμε, να διορθώσουμε ή να ελέγξουμε.
Τελικά, ο σκοπός δεν είναι να βρούμε την έξοδο από τον λαβύρινθο της σκέψης.
Είναι να καταλάβουμε ότι ο λαβύρινθος συνεχίζει να υπάρχει μόνο όσο τρέχουμε μέσα του. Και ίσως η πρώτη πράξη ελευθερίας να είναι η πιο απλή:
.
Να σταματήσουμε, για μια στιγμή, να τρέχουμε.
.
Χρύσα Χατζηπεντσίδου
Σύμβουλος ψυχικής υγείας – Εθελόντρια, “IASIS | At Work”
.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Κρισναμούρτι, Τζ. ( 1986 ), Το δίχτυ της σκέψης. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.
- Trenton, N. (2021). Stop Overthinking: 23 Techniques to Relieve Stress, Stop Negative Spirals, Declutter Your Mind, and Focus on the Present. PKCS Media.
- Smith, G. (2021). The Book of Overthinking: How to Stop the Cycle of Worry. Allen & Unwin.
.
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
Stop overthinking N Trenton – 2021, https://books.google.com/books?hl=el&lr=&id=y2MhEAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT6&dq=the+vicious+circle+of+overthinking&ots=NF9jUpvP-4&sig=QiZF-tFSUOJJh3j2WEot2z-yRno
The book of overthinking Gwendoline Smith 2021, https://books.google.com/books?hl=el&lr=&id=b7YWEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT6&dq=overt hinking+cycle&ots=G20jnIcT8n&sig=h-tAe6Qf3XTLlLaarxHyZyueSBM
S Nolen-Hoeksema BE Wisco, S Lyubomirsky 2008 Rethinking rumination, https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1111/j.1745-6924.2008.00088.x#core-collateral- purchase-access
.