ΤΟ ΑΟΡΑΤΟ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΡΝΗΣΗΣ
.
.
Η σχολική άρνηση είναι ένα ζήτημα το οποίο απασχολεί την κοινωνία μας ολοένα και περισσότερο. Πολλά είναι τα παιδιά που δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν καθημερινά το σχολείο ξεπερνώντας το προβλεπόμενο όριο απουσιών ή αποφασίζοντας να διακόψουν εντελώς τη φοίτησή τους πριν φτάσουν σε αυτό. Οικογένεια και σχολείο αναζητούν πρακτικές λύσεις τόσο στο στάδιο της πρόληψης όσο και της παρέμβασης καθώς το εξεταζόμενο φαινόμενο θα επιφέρει μελλοντικά γνωστικά, συναισθηματικά και κοινωνικά ελλείμματα (Fremont, 2003).
.
Τι είναι όμως η σχολική άρνηση; Σύμφωνα με τους Kearney & Silverman (1996) ως σχολική άρνηση ορίζουμε την αδυναμία του παιδιού να παρουσιάζονται στο σχολείο λόγω των δύσκολων στην επεξεργασία συναισθημάτων που το διακατέχουν, όπως το άγχος και ο φόβος ενώ οι King & Bernstein (2001) τονίζουν πως η απουσία τους δεν ταυτίζεται με τη σκόπιμη σχολική απουσία και την εφηβική εναντίωση απέναντι στις μαθησιακές υποχρεώσεις και τις κοινωνικές προσδοκίες. Οι λόγοι που συμβάλλουν στην απομάκρυνση των μαθητών από το σχολείο ποικίλλουν ενώ συναντιούνται τόσο εντός όσο και εκτός σχολικής μονάδας.
.
Η μετεγγραφή σε διαφορετικό σχολείο κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, η μετάβαση από μικρότερη βαθμίδα σε μεγαλύτερη, το άγχος του αποχωρισμού όπως και μαθησιακοί και οικογενειακοί παράμετροι απαρτίζουν τον κατάλογο των αιτιών που οδηγούν στη σχολική άρνηση (Inglés, Gonzálvez-Maciá, García-Fernández, Vicent & Martínez-Monteagudo, 2015). Παιδιά που προέρχονται από χαμηλό υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, από ελλιπή γονεϊκή μέριμνα, με ψυχοκοινωνικά προβλήματα βρίσκονται σε ρίσκο να εμφανίσουν σχολική άρνηση (Kearney,2008).
.
Παιδιά εξάλλου, που συναντούν εμπόδια στη μαθησιακή διαδικασία, που παλεύουν να ανταποκριθούν στα τυπικά προγράμματα σπουδών δίχως την αδιάλειπτη υποστήριξη από εξειδικευμένους επαγγελματίες, σταδιακά συσσωρεύουν άγχος και φόβο ενώ τελικά ματαιώνονται αποχωρώντας από τον στίβο μάχης και σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγούνται και στη σχολική άρνηση (McLeod & Kaiser, 2004). Το φαινόμενο του bullying κατέχει σημαντική θέση στη λίστα αιτιών αφού η οριοθέτηση, η υγιής επικοινωνία, η γόνιμη αντιμετώπιση των συγκρούσεων καθώς και η διαχείριση συναισθημάτων, έχει αποδειχθεί πως είναι σημεία τα οποία απαιτούν περαιτέρω ενίσχυση και καλλιέργεια (Gini & Pozzoli, 2013).
.
Η σχολική άρνηση θα επιφέρει τελικά φραγμούς στην κοινωνικοποίηση του παιδιού και συνακόλουθα στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων (Egger, Costello & Angold, 2003). Άμεσο επακόλουθο των παραπάνω είναι οι μαθητές να χαρακτηρίζονται από χαμηλή αυτοεκτίμηση και επιδείνωση του άγχους αποτυχίας ενώ παράλληλα δημιουργούνται εκτενή μαθησιακά κενά, τα οποία θέτουν περιορισμούς στις μελλοντικές τους προσπάθειες για ανταπόκριση στις κοινωνικές προσδοκίες και την κατανόηση του κόσμου γενικότερα. Τέλος, τα συσσωρευμένα συναισθήματα σωματοποιούνται με τη μορφή πόνων, συχνών ξεσπασμάτων και έντονης ανησυχίας.
.
Η πρόληψη αλλά και η έγκαιρη παρέμβαση είναι τα κλειδιά! Σύμφωνα με τους Havik & Ingul (2021), ένα οικογενειακό περιβάλλον με ενσυναίσθηση, ουσιαστική κατανόηση των προβλημάτων του παιδιού σε συνδυασμό με ένα σχολικό πλαίσιο που ενισχύει και προβάλλει τα ταλέντα, τις διαφορετικές ικανότητες και δεξιότητες του κάθε μαθητή με προγράμματα συμπερίληψης και δημιουργικής έκφρασης είναι αδιαφιλονίκητα καταλυτικός συνδυασμός που αποτρέπει το φαινόμενο.
.
Όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω αποτελούν έναυσμα για περαιτέρω εμβάθυνση στα αίτια , στις συνέπειες αλλά ειδικότερα στις προτάσεις και τα πρακτικά βήματα τα οποία δύνανται να αξιοποιηθούν στη ρεαλιστική πραγματικότητα του σχολικού βίου από όλους τους εμπλεκόμενους στη μαθησιακή διαδικασία. Αυτός ήταν και ο στόχος των Στεγαστικών Μονάδων CONNECT INN και CONNECT SUPPORT στη κοινοτική δράση που υλοποίησαν στις 23/01/2026, ορμώμενοι από την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης (24/01/2026). Μαθητές που φοιτούν σε σχολεία αλλά και αυτοί που έχουν αποφοιτήσει καιρό τώρα από τα θρανία, μοιράστηκαν πτυχές της σχολικής ζωής και κατέγραψαν όσα τους ωθούσαν να απομακρυνθούν από αυτόν τον χώρο μάθησης. Όλοι όμως, αναγνώρισαν την αξία του θεσμού και μας αποχαιρέτισαν με ένα μήνυμα παρότρυνσης και ελπίδας τόσο για τους νεαρούς μαθητές αλλά και για αυτούς που λαχταρούν να επιστρέψουν στα βιβλία, να συνεχίσουν να προσπαθούν για τα όνειρά τους.
.
Μάγου Χριστίνα,
Ειδική Παιδαγωγός – Μονάδα Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης,
Ξενώνας Εφήβων ‘’CONNECT INN’’ – ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ
.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Egger, H. L., Costello, J. E., & Angold, A. (2003). School refusal and psychiatric disorders: A community study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 42(7), 797-807.
- Fremont, W. P. (2003). School refusal in children and adolescents. American family physician, 68(8), 1555-1561.
- Gini, G., & Pozzoli, T. (2013). Bullied children and psychosomatic problems: A meta-analysis. Pediatrics, 132(4), 720-729.
- Havik, T., & Ingul, J. M. (2021, September). How to understand school refusal. In Frontiers in Education (Vol. 6, p. 715177). Frontiers Media SA.
- Inglés, C. J., Gonzálvez-Maciá, C., García-Fernández, J. M., Vicent, M., & Martínez-Monteagudo, M. C. (2015). Current status of research on school refusal. European Journal of Education and Psychology, 8(1), 37-52.
- Kearney, C. A., & Silverman, W. K. (1996). The evolution and reconciliation of taxonomic strategies for school refusal behavior. Clinical psychology: Science and practice, 3(4), 339.
- Kearney, C. A. (2008). School absenteeism and school refusal behavior in youth: A contemporary review. Clinical psychology review, 28(3), 451-471.
- King, N. J., & Bernstein, G. A. (2001). School refusal in children and adolescents: A review of the past 10 years. Journal of the American academy of child & adolescent psychiatry, 40(2), 197-205.
- McLeod, J. D., & Kaiser, K. (2004). Childhood emotional and behavioral problems and educational attainment. American sociological review, 69(5), 636-658.
.